Jaarlijks keren 23.000 gedetineerden na detentie terug in de maatschappij. Veel van hen kampen met complexe problematiek; het merendeel kent een verscheidenheid aan psychosociale en psychische problematiek, verslavingsproblematiek, een licht verstandelijke beperking (lvb) en/of schulden. De samenleving heeft er baat bij dat zij zo min mogelijk in herhaling vervallen. Om dit te bereiken is bij wet vastgelegd dat een vrijheidsstraf of maatregel zoveel als mogelijk in het teken moet staan van het voorbereiden van de gedetineerde op terugkeer in de maatschappij. Toch liggen de recidiveniveaus na detentie in Nederland al decennialang op hetzelfde niveau. 47% van de ex-gedetineerden recidiveert binnen twee jaar na vrijlating. Van hen krijgt 27% opnieuw een gevangenisstraf. Wat weten we over de zinvolheid van detentie? Wat zijn zinvolle elementen en wat werkt niet? In deze bijdrage wordt beschouwd hoe we de tijd dat gedetineerden binnen zitten zo goed mogelijk kunnen inzetten. Immers, door risicofactoren te verminderen en beschermende factoren te versterken, neemt de kans op een recidive af. De detentieperiode vormt een unieke kans om hieraan te werken (Favril & Dirkzwager, 2019).

Leerdoelen:

• Kennis over wat wel en niet werkt in detentie met oog op re-integratie en recidivevermindering.
• Verhoogde bewustwording van het belang om al vanuit detentie te werken aan re-integratie en een soepele overgang te realiseren.

Detentie kan alleen zinvol zijn als je het ziet en voelt als een moment om opnieuw te beginnen. Niet als een eindpunt, maar “als een tussenstation met toekomstperspectief”. Natuurlijk begint alles met een stabiele basis: een geldig identiteitsbewijs, huisvesting, werk en inkomen, grip op schulden en goede zorg. Dat zijn voorwaarden om straks buiten niet meteen weer om te vallen.

Daar moet je zo snel mogelijk mee starten. Binnen beginnen om buiten te winnen. Maar eerlijk is eerlijk: regels en plannen zijn niet genoeg. Wat echt het verschil maakt, is iemand die er voor je is. Iemand die je niet laat wegzakken op moeilijke momenten of dagen, zowel in de gevangenis als er buiten. Die je ondersteunt met het opbouwen van een nieuw netwerk, of beschadigde relaties voorzichtig te herstellen. Want terugkomen in de maatschappij is vaak harder dan mensen denken.

Je krijgt te maken met stigmatisering, met vooroordelen, met deuren die niet vanzelf opengaan. Daar moet je op goed voorbereid zijn. Niet om je verbitterd te maken, maar om realistisch te blijven. Detentie wordt pas zinvol als je niet alleen vastzit, maar ook werkt aan een toekomst. Met onderweg mensen die blijven staan, vooral wanneer je het zelf even niet meer kunt.

Leerdoelen:

• Hoe kan ik als professional realistisch, maar zonder vooroordeel een samenwerking met een (ex)gedetineerde aangaan?
• Hoe doorbreek ik als professional stigmatisering van (ex)gedetineerden vanuit maatschappelijke organisaties?

Wat betekent detentie voor de relatie tussen een vader en zijn kind — en waarom is juist die relatie zo doorslaggevend voor welzijn, herstel en re‑integratie? In deze lezing presenteert Angela Verhagen‑Braspennincx, promovenda aan de Open Universiteit op het onderzoek ‘Papa in de Gevangenis’ recente Nederlandse inzichten die laten zien dat vader‑kindrelaties tijdens detentie wél aanwezig zijn, maar in beleid en praktijk nog geen systematische aandacht krijgen. Vanuit een relationeel‑ecologisch perspectief wordt verduidelijkt hoe detentie ingrijpt op verbondenheid, identiteit en ouderschap, en waarom dit een essentieel onderdeel is van zinvolle detentie. De sessie scherpt de professionele blik op de betekenis en urgentie van deze relaties voor zowel vaders als kinderen, en laat zien waarom erkenning ervan geen ‘bijzaak’ is, maar een noodzakelijke voorwaarde voor verantwoord detentiebeleid. Daarnaast wordt de rol van het Expertisecentrum K I N D, Ouder & Detentie toegelicht in het vergroten van kennis, bewustwording en professionele handelingsruimte op dit thema. Deze lezing is bedoeld voor professionals die hun perspectief willen verdiepen en begrijpen waarom dit domein niet langer genegeerd kan worden.

Leerdoelen:

• Deelnemers kunnen in de eigen praktijk herkennen en onder woorden brengen waarom de vader‑kindrelatie tijdens detentie een cruciale rol speelt in het welzijn en herstel van zowel vaders als kinderen, en dit inzicht meenemen in dagelijkse afwegingen rondom contact, bejegening en re‑integratie.
• Deelnemers kunnen aangeven hoe zij de kennis en ondersteuning van het Expertisecentrum K I N D kunnen benutten om vader‑kindrelaties binnen hun organisatie bewuster, consistenter én systematischer te ondersteunen, bijvoorbeeld in gesprekken, besluitvorming of samenwerkingen.

Huis van Herstel Twente is een vorm van innovatie tijdens detentie waar het gaat om herstel, resocialisatie en re-integratie van gedetineerden met problematiek op meerdere leefgebieden die begeleiding en/of zorg nodig hebben.

Een compleet nieuwe aanpak: een kleinschalige regionale detentievoorziening in de vorm van een netwerkorganisatie van de PI Almelo met de Twentse gemeenten en de 3RO. In 2021 operationeel gestart als project, gefinancierd door het programma Koers en kansen (MV&J). Vanaf 2022 gekoppeld aan actieonderzoek vanuit het lectoraat Vakmanschap Forensische Zorg van de Hogeschool Rotterdam. De intentie? Vanuit de koppeling van wetenschap en praktijk gezamenlijk een optimale werkwijze ontwikkelen voor de doelgroep gedetineerden met problemen op meerdere leefgebieden, met als doel een succesvolle terugkeer in de maatschappij en een delictvrije toekomst. De aanpak laat gedetineerden gefaseerd wennen aan de terugkeer in de maatschappij waarbij begeleiding en zorg (op basis van vrijwilligheid) kunnen doorlopen na einde detentie. Het concept is een succes gebleken. Huis van Herstel Twente is vanaf januari 2026 onderdeel van de staande organisatie van de PI Almelo, dankzij de medefinanciering vanuit de veertien Twentse gemeenten.

In deze plenaire sessie wordt u meegenomen in het concept Huis van Herstel Twente als 'good practice’ middels een toelichting op de werkwijze en een samenvatting van de onderzoeksresultaten met daarbij het perspectief van de Twentse gemeenten. Daarnaast vertellen een oud-deelnemer en zijn moeder aan de zaal over hun ervaringen.

Na deze plenaire sessie heeft u kennis van:

• De werkwijze van Huis van Herstel Twente;
• de meerwaarde van het concept Huis van Herstel Twente vanuit gemeentelijk perspectief;
• de meerwaarde van het concept Huis van Herstel Twente vanuit het perspectief van een oud-deelnemer.

Een zinvolle terugkeer uit detentie vraagt om meer dan praktische ondersteuning alleen. In deze deelsessie maakt u kennis met het detentieproject van Humanitas Herstelmaatje, een herstelgericht vrijwilligersproject van Vereniging Humanitas dat mensen tijdens en na detentie ondersteunt bij het hervinden van regie over hun leven. Centraal staat het werken vanuit gelijkwaardigheid: naast iemand staan, niet erboven.

Vrijwilligers bieden een luisterend oor, bouwen aan vertrouwen en sluiten aan bij wat iemand zelf nodig heeft, over verschillende levensdomeinen heen. Herstel begint niet na detentie, maar al daarvóór. De sessie laat zien hoe herstelgericht werken er in de dagelijkse praktijk uitziet en wat dit vraagt van samenwerking binnen de keten. U krijgt inzicht in de rol van vrijwilligers naast professionals en hoe dit bijdraagt aan duurzame re-integratie. Herstelmaatje werkt vraaggericht, contextueel en met oog voor sociale verbinding. Deze aanpak versterkt zelfvertrouwen, vermindert terugval en vergroot maatschappelijke participatie. De deelsessie biedt inspiratie en concrete handvatten voor iedereen die werkt aan zinvolle detentie en terugkeer.

Na deze plenaire sessie:

• heeft u inzicht in de Humanitas uitgangspunten van herstelgericht werken binnen detentie en re-integratie
• weet u op welke wijze en wanneer u het Humanitas detentie project Herstelmaatje kunt inzetten
• weet u op welke wijze deze herstelgerichte aanpak van Humanitas kunt vertalen naar uw eigen praktijk en samenwerkingsverbanden